Why so serious?

Heath Ledger

HahahHAAHAHahahaHA HAhahahaHAhahaAHHAHA

Heath Ledger zette met geniaal acteerwerk zijn versie van The Joker neer. Van een clownachtig figuur naar een diep psychopathische anarchist met een boodschap. Chaos with a ‘smile’.

Chaos is iets wat we vaak liever niet willen. We willen de dingen onder controle hebben. We maken plannen. Ficties om onszelf beter te laten voelen? We voelen ons graag zeker, beschaafd, moreel, volwassen, in control. Serieus.

Ik hou van controle. Met een ernstige blik focus ik me op alle taakjes die ik goed moet afronden en alle deadlines die ik moet halen. Owee als ik dat niet haal. En stel je voor dat ik me niet aan mijn morele code zou houden, maar iets ‘onaardigs’ zou doen.

The Joker haalde de pretenties van zijn stadsgenoten genadeloos naar beneden en hield een spiegel voor. De vraag aan mij en alle zwaarmoedige mensen: Why so serious?

 

1. Cultuur is een dun laagje

Noem me naïef, maar ik heb vaak hoge verwachtingen van mensen. Ik ga er vanuit dat mensen het beste met zichzelf en met elkaar voor hebben, over rationeel denkvermogen beschikken, opgevoed zijn, een moreel kompas hebben.. maar mijn god wat kun je je soms vergissen. Soms domheid en soms simpelweg egoïsme. Als het erop aan komt, gaan de meesten van ons voor zichzelf. Zelfs als het lijkt of men het beste met je voor heeft.

“Don’t talk like one of them. You’re not! Even if you’d like to be. To them, you’re just a freak, like me! They need you right now, but when they don’t, they’ll cast you out, like a leper! You see, their morals, their code, it’s a bad joke. Dropped at the first sign of trouble. They’re only as good as the world allows them to be. I’ll show you. When the chips are down, these… these civilized people, they’ll eat each other. See, I’m not a monster. I’m just ahead of the curve.”

De hele film heeft The Joker geprobeerd te laten zien dat zelfs de  grootste helden (Batman, Harvey Dent) een schaduwzijde hebben en van het rechte pad gebracht kunnen worden. Dus ga uit van het goede, maar besef je dat niet iedereen de nobele doelen heeft die jij misschien van ze verwacht.

“Some men just want to watch the world burn.”

Vergis je niet, ik heb nog steeds een positief mensbeeld en ik kan je aanmoedigen dat ook zo te doen. Maar het kan geen kwaad om in je achterhoofd te houden hoe het is als het er echt op aankomt.

 

2. Wiens moraal dien je?

The Joker is een man die boven alle sociale normen en conformisme staat. Hij maakt zijn eigen waardenset vanuit zijn identiteit en legt verantwoording af aan niemand – hij is zijn eigen standaard. Hij doet me denken aan Ayn Rand’s boeken Atlas Schrugged en Fountainhead. Hij maakt zijn eigen toekomst en is op geen enkele manier te passen in een plan. Hij breekt plannen en laat zien hoe zeer ‘morele’ mensen om kunnen slaan in beesten.

Ja, natuurlijk is de Joker een maniak.  Maar het doet je nadenken. De dingen die je doet, komen die voort uit conditionering en in het plan van de maatschappij willen horen? Durf je autonoom te zijn en je te houden aan je eigen principes, normen en waarden, wat een ander daar ook van zegt? Je hoeft geen stad op te blazen om te laten zien dat je je eigen morele waarden kunt creëren, maar sociale normen aan de kaak stellen kan natuurlijk best!

 

3. Don’t be a schemer

Als je vrij wilt zijn van de morele standaard die opgelegd wordt, als mensen onvoorspelbaar zijn en slechte dingen kunnen doen, en je diverse ficties vervult.. moet je dan nog zoveel controle willen uitoefenen op je omgeving? Moet alles wel volgens plan gaan – kan dat en moet je dat willen? Het opent namelijk alle ruimte om spontaan te leven!

“Schemers trying to control their little worlds. I’m not a schemer. I try to show the schemers how pathetic their attempts to control things really are.”

Als we vastzitten in ‘het plan’ – je moet 40u per week werken, je moet een duur huis hebben, je moet kinderen hebben – is er weinig ruimte om daar vanaf te wijken. Zelfs als we dat zouden willen: als we eenmaal op een spoor zitten, dan komen we daar niet zomaar meer uit. Ik ben daar een ster in. Ik plan alles wat ik doe in apps als Wunderlist of Trello. Maar als het dan niet gaat zoals gepland, moet ik dat aanpassen – en dat gaat in een app dan nog makkelijker dan in mijn hoofd!

“Do I really look like a guy with a plan? You know what I am? I’m a dog chasing cars. I wouldn’t know what to do with one if I caught it. You know, I just… do things.”

Spontaniteit is leuk als je je ideale partner omschrijft, maar voor de rest proberen we het toch zoveel mogelijk af te leren. Het is ‘eng’ en onvoorspelbaar. Je mag niet ‘spontaan’ zomaar iets doen. Mensen willen je kunnen voorspellen. Maar dat neemt niet weg dat jij het mag proberen, en vrij mag zijn.

“Nobody panics when things go “according to plan.” Even if the plan is horrifying!”

“If, tomorrow, I tell the press that, like, a gang banger will get shot, or a truckload of soldiers will be blown up, nobody panics, because it’s all “part of the plan.” But when I say that one little old mayor will die, well then everyone loses their minds!”

4. Wat is de werkelijkheidswaarde van je ernst?

Het ‘discours’ waarin we ons begeven is een zelfgecreëerde fictie. Je kunt het om je heen zien in bijna alle groepen mensen. Commerciële functies waarin ‘scoren’ is wat telt. De ambtenarij met een eigen ‘taal’, een eigen bureaucratische logica. Intellectuelen en filosofen die met dure woorden ‘de interessantste’ willen zijn. Ondernemers die flitsend en een stralenkrans van ‘succes’ om zichzelf proberen te maken op netwerkborrels. De rol die je omgeving van je verwacht, en waardoor je niet jezelf bent.

Dat hoeft allemaal niet erg te zijn. Maar het zijn rollen in een toneelstuk dat we samen spelen. En zonder het te beseffen, doe je heel hard je best om daarin te passen. In één van die ficties. Waarin sommige mensen eigenlijk tenenkrommend slecht hun rol spelen, en waarin jij je druk maakt omdat je niet onder controle hebt hoe andere mensen handelen en je stinkende best doet om jouw rol goed te spelen – en mensen het idee te geven dat jij ‘normaal’ bent, en als het even meezit: de moeite waard als mens.

Absurd! Hoeveel verdrietige mensen zou het schelen als we onszelf en elkaar iets minder serieus zouden nemen? Hoeveel minder doden zouden er vallen? Ja, ik leg de link naar religie, homofobie, politiek en oorlog. Ontstaan uit ficties waaraan we absolute werkelijkheidswaarde aan toekennen. Maar eerlijk:  Hoeveel doet het er toe als we onszelf in perspectief van het universum plaatsen?

Batman: Let her go!
Joker: [holding Rachel out of a window] Very poor choice of words…

5. Wie is er nu eigenlijk gek?

The Joker lijkt misschien gek, maar in bepaalde opzichten zijn veel normale mensen gekker. Want heel vaak doen we dingen steeds opnieuw en opnieuw, en verwachten we een andere uitkomst. Gebruik jij steeds nieuwe tactieken als je ziet dat je gedrag geen effect heeft, of blijf je steeds in dezelfde groef zitten? Probeer eens iets anders. Maar misschien niet zo extreem als the Joker.

Wat als jij eens stopt met er zo zwaar aan te tillen, en de ballen hebt om het mis te laten gaan? De spreekwoordelijke knuppel in het hoenderhok? Of om de ander uit te dagen en te kijken of zijn bluf waarheid is? De boel opengooien, doorbreken en de anderen de schrik aanjagen in plaats van zelf maar bang te zijn voor ‘de ontploffing’? We proberen alles binnen de lijntjes te houden en binnen de comfortzone te blijven. Zodat we elkaar aardig blijven vinden. Maar intussen gaan we een kant op waarmee niemand tevreden mee is. Goed om dat ook eens te benoemen – juist als dat opschudding veroorzaakt.

“This is what happens when an unstoppable force meets an immovable object.”

Conclusie

Tijd om een punt te maken. Heb ik een punt te maken? Misschien alleen laten zien dat je zelfs tijdens het kijken van een actiefilm getriggerd kunt worden om iets te leren. Als het al makkelijk is om dat te leren van een vernietiger, hoeveel makkelijker is het dan om iets te leren van een persoon in je omgeving die je niet kan luchten of zien?

 

Deel het met iemand anders: