Wat kan ik als ongelovige leren van Pasen?

Het verhaal is niet alleen religieus, maar ook luguber, politiek en.. leerzaam

Het is vandaag Goede Vrijdag, een dag die niet veel anders voor me is dan het begin van een langer weekend en wat jeugdherinneringen oproept van de basisschool en van de seventies musical ‘Jesus Christ Superstar’. Ook al hecht ik niet zo aan de oorspronkelijke betekenis, ik heb wel het idee dat we altijd iets kunnen leren uit de oude boeken en gebruiken, dus dat er een kern van wijsheid of inspiratie uit te halen valt. In deze blog ga ik daarnaar op zoek: welke lessen kan ik trekken uit dit oude verhaal, zonder te geloven in de christelijke context van ‘zoon van god’ en ‘gestorven voor onze zonden’? En dan wel herleidbaar tot het verhaal zelf, dus niet zoals ik laatst op een radiospotje hoorde dat we ervan kunnen leren ‘er voor elkaar te zijn’. Dat klinkt dan wel als een warme deken, maar het verhaal van marteling en kruisiging drukt dat voor mij niet uit.

Je eigen weg volgen, ook als dat moeilijk is

Je kunt veel zeggen van (de historische figuur) Jezus, maar zelfs zonder god en wonderen moet je het hem nageven: hij stond voor waar hij in geloofde en trok zich weinig aan van tegenwind. Bijvoorbeeld: een prostituĆ© als beste vriendin hebben en niet denigrerend over haar zijn zoals de rest. Best vooruitstrevend. Een markt kort en klein slaan omdat de mensen zich niet meer aan de zondag als rustdag houden. Niet mijn ding en een tikkeltje agressief, maar okee hij staat ervoor, hij was blijkbaar niet bang populariteit te verliezen. Erkennen dat je (zelfs als je Jezus bent) niet iedereen in de wereld van armoede kan helpen en dus ook waardering hebben en dankbaar zijn voor wat je zelf wel hebt, zoals dure wierook. Niet vluchten, maar doorgaan tot de marteling en kruisiging, zelfs al zie je het aankomen en word je door een van je beste vrienden verraden. En dan de mensen die het je aandoen niet vervloeken maar vergeven. Voor wat het waard is: weinig mensen die zo’n sterk en integer karakter hebben dan hij in het verhaal heeft.

Vergeving en de mogelijkheid tot redemptie

Het verhaal laat zien dat je vergevingsgezind kunt zijn naar anderen en ook dat jijzelf het vergeven waard bent. Niemand is zonder ‘zonde’, wat dat dan ook precies mag zijn. In ieder geval heb je vast fouten gemaakt, kleine of grote dingen waar je niet trots op bent of je schuldig over voelt. We zijn vaak een strenge rechter voor onszelf. Het verhaal nodigt ons uit om minder hard voor onszelf te zijn, te proberen goed te leven en de mogelijkheid open te houden dat het je vergeven kan worden. Misschien niet door ‘Jezus in je leven te accepteren’, maar dan toch in ieder geval weer (opnieuw) van jezelf te gaan houden.

Herboren worden – tweede kansen

Is hij uit de dood herrezen, of konden zijn volgens zijn dood maar moeilijk accepteren? Laten we in ieder geval zeggen dat het verhaal symbolisch uitdrukt dat zelfs na de grootste nachtmerrie een nieuwe morgen verschijnt, met nieuwe mogelijkheden. De optie om te beginnen met een schone lei. Dat geldt ook voor jou: laat al het oude achter je en begin opnieuw.

Je kunt veel mensen voeden met weinig

Met enkele broden en vis wist Jezus een grote groep mensen te voeden. In plaats van dit letterlijk op te vatten, zie ik het symbolisch als het gegeven dat je de mensen in je omgeving van dienst kunt zijn en kunt voeden, zonder dat je daar veel voor nodig hebt. Breng jezelf mee, dat is genoeg. Niet de auto die je bezit, de cadeaus die je geeft, je status, je geld, dure dingen. Niet nodig. Jijzelf bent genoeg om er te zijn voor de mensen in je omgeving.

Accepteren dat de wereld niet rechtvaardig is

Dit klinkt misschien wat gek. Maar je kunt uit het verhaal ook leren dat de wereld niet rechtvaardig is (dat vinden de meeste mensen ook niet) maar dat ook niet behoort, of zou moeten zijn. Want alles was geregeld door god en het klinkt mij toch allemaal behoorlijk onrechtvaardig. Verplaats je eens in de schoenen (sandalen) van Jezus. Je bent de zoon van god, maar hij offert jou (op een nogal gewelddadige manier) op om daarmee de slechte daden van andere mensen schoon te wassen.. Wat? En dan word je de koning der joden genoemd, vervolgens leveren zij je over aan de Romeinen om je te kruisigen. Je wordt geslachtofferd via een politiek spel. Een van je beste vrienden, Judas, verraad je. Gemarteld en al sleep je je eigen kruis mee naar de berg met links en rechts mensen die je uitjouwen. De mensen waarvoor je goddelijke vader je opoffert. Na je dood schrijven je voormalige volgers boeken vol en zeggen ze je nog gezien en gesproken te hebben na je dood. Er ontstaat een religie in jouw naam waarbij ze het kruis waaraan jij gespijkerd bent trots als symbool van hun geloof eren. Sommigen zelfs met jouw lijk, bloed en doornenkrans, alles erop en eraan. Ik zou me genaaid voelen.

Maar als dit toch een van de belangrijkste, of meest invloedrijke verhaal in de Westerse (?) religie is, helemaal geregeld door god zelf.. waarom denken we dan toch nog steeds dat ons leven rechtvaardig zou moeten zijn? We moeten naar rechtvaardigheid streven, ja. Maar het gegeven dat het leven nu eenmaal niet rechtvaardig is, niet in de natuur en ook niet als je in een god geloofd, zou een waardevolle les en pad naar acceptatie kunnen zijn.

De diepte van whitewashing en racisme

Dan nog even over hoe het verhaal verteld wordt, in plaats van de inhoud van het verhaal zelf. Zoals ik al zei: waarom beelden we Jezus als een witte man af? Hij zag er hoogstwaarschijnlijk uit als iedereen naar: een Joods / Palestijns / Arabisch uiterlijk, geen lichtbruin haar met blauwe ogen en witte huid. Wat zegt het over ons wereldbeeld, als we (tegen de bekende feiten in) hem wel zo afbeelden? Is het zo moeilijk te accepteren dat hij er wellicht niet zo uitzag als jij? En als ik mijn vroegere ervaring met Jesus Christ Superstar erbij neem: waarom is de verrader Judas, de slechterik in het verhaal, als enige in de film zwart? Goed, het is een oude film en zo staat het niet in de Bijbel, maar pijnlijk vind ik het wel. Dit vertelt je iets over de diepgang waarin de witte huidskleur zelfs op een ‘heilig’ verhaal wordt geprojecteerd. Witheid is blijkbaar heiliger dan het verhaal van Jezus.

Tot slot

Is het mijn bedoeling hiermee gelovigen te beledigen? Zeker niet, geloof wat je wilt. Ik probeer welwillend te zien wat ik er van kan leren, sorry als dat niet fijn over komt. En zelfs zonder religieuze context, is het een indrukwekkend verhaal waar jij, ik en ieder ander over kunnen reflecteren.

Deel het met iemand anders: