Drogredenen

Logical fallacies

Wil je weten waarom je discussies verliest terwijl je gelijk hebt?

Is je wel eens opgevallen wat voor slechte argumenten mensen soms gebruiken? Vervelender nog is als ze gelijk krijgen, omdat het zo aannemelijk klinkt wat ze zeggen. Maar ergens weet je dat het niet klopt – je kunt je vinger er alleen niet achter krijgen. Inhoudelijk hebben ze ongelijk en klopt hun redenatie niet.

Hoe slim je ook bent, je gaat het verliezen van een idioot – ten koste van de waarheid of redelijkheid die volgens jou iedereen in zou moeten zien. Zoals Scott D. Weitzenhoffer zo mooi zei:

“Debating [idiots] is rather like trying to play chess with a pigeon — it knocks the pieces over, craps on the board, and flies back to its flock to claim victory.”

Tegelijk kun je je afvragen wie de idioot is, als je te makkelijk in slechte argumenten trapt. In dit artikel lees je een uitleg van de meest gebruikte drogredenen. Zodat je beter in staat bent om de argumenten van anderen te doorzien en te weerleggen.

Drogredenen zijn redeneringen of argumenten die niet kloppen, maar wel aannemelijk lijken. Je gebruikt ze misschien zelf, of je wordt er regelmatig door ingepakt zonder dat je het doorhebt.

De meest gebruikte drogredenen zijn goed en op een leuke manier samengevat in onderstaande afbeelding. In het Engels is een drogreden een logical fallacy.

FallaciesPoster

Klik op het plaatje om te vergroten. Wil je dit plaatje als PDF? Klik hier. En wil je een meer compleet overzicht, klik hier.

Ik dacht altijd dat drogredenen uitzondering waren. Maar steeds als ik deze afbeelding bekijk, zie ik hoe vaak ze gebruikt worden en hoe oneerlijk dat eigenlijk is. De waarheid wordt echt onrecht aangedaan – zonder dat iemand er erg in heeft.

Misschien is een van de meest populaire drogredenen tegenwoordig in informele gesprekken wel de anecdotical fallacy. Iemand probeert dan een logisch argument te ontkrachten (bijvoorbeeld, roken is slecht voor de gezondheid) omdat hijzelf iemand kent die twee pakjes per dag rookte en daarmee 95 jaar oud is geworden. Zodra de claim is: dus roken is niet slecht, dan is er sprake van een drogreden.

In de politiek worden vooral de strawman gebruikt (een extremer standpunt aanvallen dan wat de ander beweerde, waardoor iedereen het met jou eens is). En wat dacht je van de Texas sharpshooter, namelijk precies datgene uit statistieken halen wat jouw punt ondersteunt (criminaliteit onder bepaalde bevolkingsgroepen). Terwijl het gehele onderzoek dan een veel genuanceerder beeld geeft. Een laatste voorbeeld is de retoriek van de slippery slope: als we nu toestaan dat het Suikerfeest gevierd mag worden, nou dan mogen we straks geen eens ‘onze eigen’ feestdagen meer vieren. Voor je het weet vieren we alleen nog maar feestdagen van andere culturen! Onzin natuurlijk – maar het is zeker een argument dat je tegen zult komen.

Wanneer iemand een drogreden gebruikt kan het waar zijn, maar het argument ervoor is in ieder geval niet goed.

Op welke manier kun je je de drogredenen eigen maken?

1. Denk bij het lezen van de drogredenen aan situaties die je kent

Als je de drogredenen leest, herken je bijna automatisch situaties in je eigen omgeving waarin ze gebruikt werden. Misschien deed je dat zelf, of je vriend of vriendin. Of op school of werk. Schrijf deze concrete voorbeelden op – daarmee ga je de drogredenen veel beter onthouden en herken je ze eerder wanneer ze weer gebruikt worden.

2. Leer drogredenen eruit pikken op televisie

Overal waar mensen elkaar proberen te overtuigen, worden drogredenen gebruikt. En vooral in de politiek. Dus met de drogredenen op deze afbeelding in gedachten (of uitgeprint), kijk het nieuws om ze eruit te pikken – hoe zowel journalisten als kijkers (kiezers) op het verkeerde been worden gezet. Hoe langer een politicus blijft praten, hoe meer drogredenen je hoort. Dat hoort deels bij de retoriek van de politiek, bij de truukjes van debatteren en bij de mediatraining die mensen krijgen. Gelukkig zijn er ook echt goede politici die meer inhoudelijk gedreven zijn en dat niet doen.

3. Luister!

Als je 1 en 2 een paar keer hebt gedaan, ben je al wat beter bekend met een aantal drogredenen. Zodra je in een discussie komt of je iemand hoort overtuigen – laat een klein alarm afgaan en let op! Luister naar wat er gezegd wordt. Je kunt daarbij de drie-eenheid Luisteren, Samenvatten, Doorvragen (LSD) gebruiken.

  • Luister: luister naar de inhoud, maar kijk ook naar de non-verbale signalen en het stemgebruik. Zet je eigen oordelen even opzij, reageer niet direct, luister en laat stiltes vallen als je de ander meer wilt laten praten.
  • Samenvatten: Vertel wat je van de boodschap van de ander hebt begrepen: “Dus als ik je goed begrijp, zeg je …”. Herhaal niet letterlijk de woorden van de ander, want dat is irritant. Vertel in je eigen woorden wat je denkt dat de ander heeft verteld, zonder het te verdraaiien! Dat geeft de ander aan dat je echt hebt geluisterd, je checkt daarmee of datgene wat je denkt te hebben begrepen klopt, en je kunt de (warrige) argumentatie van de ander terugbrengen tot de kern. Heb je het verkeerd begrepen, dan geeft je hiermee te gelegenheid om een misverstand direct te corrigeren.
  • Doorvragen: Ga op basis daarvan een stap verder, stel een vervolgvraag. Daarmee kan je richting geven aan het gesprek, maar ook slechte argumenten doorprikken.

Hierdoor kom je meer in control van het gesprek, je weet zeker hoe je de boodschap van de ander op moet vatten, en dus geef je jezelf zekerheid en bedenktijd om in te schatten of er sprake is van een drogreden. Erop reageren door de exacte naam van de drogreden te benoemen, zal in de meeste gevallen niet helpen omdat de ander vaak de drogredenen niet eens kent. Maar je kunt bij bijvoorbeeld de stroman (strawman) eenvoudig herkennen en benoemen, door aan te geven dat die stroman jouw claim ook niet is. Dan kun je vervolgens aangeven wat je wel hebt gezegd.

Tot slot

Drogredenen lijken in het begin misschien ingewikkeld, maar tegelijk kun je ze heel makkelijk herkennen en je er een beeld bij vormen. En het herkennen van drogredenen is heel lonend: je merkt er snel de voordelen van! Het maakt je een stuk sterker in gesprekken.

Maarja, soms heeft het geen zin, hoe goed je je argumentatie en drogredenen ook kent. Sommige mensen zullen nooit luisteren naar de stem van de rede, zelfs als je ze erop wijst waarom de argumentatie niet klopt. Dat moet je maar accepteren. In de woorden van Mark Twain:

Mark Twain


Wil je hierop reageren? Stuur mij een persoonlijk bericht.

Deel het met iemand anders: