De rust van Karma

Wat ik heb geleerd van een Balinese taxichauffeur

In Bali leerden mijn vrouw en ik een taxichauffeur / tour guide kennen, zijn naam is Nyoman. Een van de keren dat we met hem meereden vertelde hij dat iemand hem een paar dagen daarvoor had aangereden. Zijn auto was beschadigd. Ze reden naar de kant om de schade op te meten – en plotseling ging de ander er vandoor.

Nyoman is voor zijn inkomsten volledig afhankelijk van zijn auto (en hoe die eruit ziet). Autoverzekeringen zijn in Bali niet te betalen en vaak krijg je geen geld terug. Dus het was heel erg voor hem, de schade was 2x groter dan wij voor een dag rondreizen aan hem betaalden.

Maar hij bleef er heel kalm onder. Vredig zelfs. Hij had geen behoefte aan wraak en had geen boos gevoel door het onrecht dat hem was aangedaan. Nee, vertelde hij, ‘want ik geloof in Karma’. Hij zei het alsof dat alles verklaarde. Wat betekent het voor hem en wat kunnen wij daarvan leren?

Nyoman legde uit hoe dat voor hem zat. Karma betekende voor hem dat niet hij zelf voor ‘gerechtigheid’ hoefde te zorgen, omdat het vanzelf zou komen. Vroeg of laat zou die ander door zijn slechte daden zelf slachtoffer worden. Er zou hem iets vervelends gebeuren – en zo niet bij hemzelf, dan wel bij zijn familie. Die ander deed het dus zichzelf aan. En hij zei dat zonder gevoelens van wraak. Onze chauffeur had rust omdat hij geloofde dat de loop der dingen het vanzelf zouden rechtzetten. Geen boosheid, frustratie en kwade bedoelingen, maar simpelweg vrede.

Kun je kiezen om in Karma te geloven?

Ik vind het een ontzettend inspirerend verhaal. Ik zou bijna zelf in Karma willen geloven. Het zou mij persoonlijk veel frustraties schelen: in plaats van boosheid over anderen, het gewoon ‘laten gaan’ omdat het buiten jou om vanzelf goed komt. Maar ook al vind ik het een prachtig idee, als ik consequent ben moet ik toegeven dat ik daar niet oprecht in kan geloven. Karma veronderstelt dingen die dat niet passen bij mijn naturalistische / wetenschappelijke kijk op de wereld – en waarschijnlijk geldt dat ook voor jou.

Waarom ik het niet kan geloven al zou ik het willen:

  • Er is geen god die zulke gebeurtenissen bijhoudt en zorgt dat er een bewuste ‘tegenactie’ volgt;
  • Er is verder ook geen causaal verband tussen twee gebeurtenissen die in ruimte en tijd van elkaar vandaan liggen. Oftewel, iemand kan iets slechts doen en laten kan hem zelf ook iets naars overkomen, maar dat wil niet zeggen dat daar een verband tussen bestaat (kortom: erna, niet erdoor, een van de drogredenen);
  • Het onderscheid tussen wat ‘goede’ of ‘slechte’ daden zijn is door mensen zelf bedacht – en terecht, begrijp me niet verkeerd, maar de natuur of kent dit onderscheid niet. Dus daden die wij als slecht beschouwen worden niet rechtgezet, als wij mensen dat niet zelf doen door wetten, handhaving en morele opvoeding.

Ben ik als nuchtere westerling dus gedoemd het zonder het mooie idee van Karma te moeten doen?

Karma ‘Light’

Ik denk dat we wel verder kunnen komen dan dat, met een idee van Karma dat ik ‘Karma Light’ zou willen noemen. Het geeft een deel van de rust die onze chauffeur had, maar heeft minder veronderstellingen nodig zoals de drie die ik hierboven noemde. De keerzijde is dat Karma Light daardoor minder ‘sterk’ en ‘direct’ is dan traditionele Karma. Laat het me uitleggen.

  • Hoewel ik om bovenstaande redenen niet kan geloven dat er een ‘vanzelf’ een causale tegenactie komt, kan ik wel beredeneren waarom iemand die steeds slechte daden verricht daar op de lange termijn zelf ook echt negatieve gevolgen van zal ervaren. Omdat niemand hem of haar zal mogen, zal vertrouwen of zal liefhebben. Of omdat er mensen zullen zijn die hem of haar een koekje van eigen deeg zullen geven. Of dat er toch door ingrijpen van de wet rechtvaardigheid komt. Of omdat geweld met geweld beantwoord wordt. Vroeg of laat komen ze zichzelf wel tegen. Zelfs al houdt dat niet één op één verband met wat diegene jou wellicht ooit heeft aangedaan.
  • En natuurlijk zijn er genoeg mensen, zul je denken, die slechte daden doen maar er zelf lachend mee wegkomen, rijk, gezond en gelukkig zijn. Niets houdt hun tegen, Karma weet hun blijkbaar niet te vinden. Maar dan nog: zou jij zo’n verschrikkelijk persoon willen zijn? Ik niet! Het zijn van zo’n iemand is een straf op zichzelf. Zelfs al beseffen ze zich dat niet – en dat maakt hen waarschijnlijk alleen maar erger. Dat hoef je ze niet te vertellen, dat heeft waarschijnlijk toch geen zin.

We hoeven niet naïef te zijn: soms moet je ingrijpen en vooral mensen aanspreken die je verkeerd behandelen. Maar ik denk dat in 9 van de 10 gevallen in je dagelijks leven prima uit de voeten kunt met: keep calm, and let Karma finish it.