De keerzijde van nuttig zijn

Een luwak eet de juiste koffiebonen. Enzymen bewerken de bonen in de maag. Ze worden in het geheel weer uitgepoept en mensen gebruiken deze bonen voor dure koffie.

In mijn vakantie op Bali kwamen we bij een koffieplantage waar ze koffie van de ‘luwak’ hadden; het katachtige dier dat koffiebonen eet, uitpoept en.. mensen maken daar de duurste koffie van. De dieren zaten er opgesloten in kooien.

Het zette me aan het denken. De luwak heeft zonder het te weten een eigenschap die mensen nuttig vinden, en daarom wordt hij opgesloten. Het liefst zou hij waarschijnlijk lekker zorgeloos door de natuur rondzwerven en hier en daar wat koffieboontjes eten. Had hij die eigenschap niet gehad, dan had waarschijnlijk niemand naar hem om gekeken. En dat is voor veel dieren zo. Dieren met de mooiste huiden, hoorns, of eetbare delen worden gepakt.

Goed, het gaat me nu niet om dieren. Ik ben veel meer geïnteresseerd of dit misschien ook zo is voor mensen. Worden mensen ‘opgesloten’ door anderen zodat ze gebruik kunnen maken van hun nuttige kwaliteiten?

In het taoïsme is het een terugkerend thema: het nut van het nutteloze. De schijnbaar nutteloze zaken overleven het langst, zoals een kronkelige en knoestige boom waarvan het hout dus onbruikbaar is voor mensen en om die reden niet gekapt wordt. De boodschap is dan dat het beter is om je talent (je schatten) te verbergen zodat andere mensen het niet van je willen stelen.

In de maatschappij van nu is dat misschien niet wat je wilt. Je leven hangt af van het inzetten van jouw kwaliteiten. Het bepaalt welke baan je krijgt en wat je maatschappelijke positie is. En daarmee hoeveel geld je te besteden hebt, wie met je om gaat en misschien wel hoe gelukkig je bent. Nu was dat in het oude China waar het taoïsme vandaan komt vast ook zo, maar de alternatieven zijn vandaag de dag minder aantrekkelijk.

Goed, je gebruikt je kwaliteiten dus. Kun je daarvan de nadelen ondervinden zoals een dier die opgesloten wordt voor zijn nuttige eigenschappen? Mensen kunnen misbruik maken van je goedheid, van hoe hard je werkt. Ze selecteren je op basis van je schoonheid, je vormen, misschien word je gebruikt voor je geld, status of voor de mensen die je kent. Is dat erg? Niet altijd, je wilt het: je zet je in om die baan, die dame of heer, die status in het leven te krijgen. Sluiten ze je erom op? Voor een deel wel maar meestal wil je dat ook: een hypotheek, een arbeidsovereenkomst, een huwelijk. Je gebruikt je talent en nuttige eigenschappen (dure koffiebonen uitpoepen) om hogerop te komen en te bereiken wat je wilt bereiken. Anders dan de luwak dus.

De kunst is natuurlijk om die verbintenissen aan te gaan zonder opgesloten te worden. Om een hypotheek te hebben voor een liefdevol huis zonder schaarste. Een baan waarin je kunt excelleren in balans met je privé-leven. Een huwelijk waarin je niet wordt beperkt maar juist wordt bevrijd!

Anders dan dieren dus, kun jij je bewust zijn van voor wie je je nuttig maakt en waarom. Haal jij zelf genoeg uit de verbindingen die je aangaat als je het beste van jezelf geeft?